Pavarësisht angazhimeve strategjike dhe dokumenteve të miratuara, sektori i energjisë në Kosovë vazhdon të përballet me zbatim të ngadalshëm, pabarazi të theksuar mes veprimeve administrative dhe atyre kapitale, si dhe mungesë të ndikimit real në terren. Kështu vlerëson raporti monitorues i Balkan Green Foundation për zbatimin e Planit të Zbatimit të Strategjisë së Energjisë së Kosovës (PZSEK) 2022–2025, i cili ofron një pasqyrë kritike të gjendjes së sektorit deri në fund të vitit 2024, shkruan Kujdestari.info.
Megjithëse Kosova ka miratuar një kornizë strategjike ambicioze për sektorin e energjisë dhe ka përcaktuar objektiva të qarta për periudhën 2022–2025, zbatimi praktik i këtyre politikave vazhdon të mbetet i ngadalshëm dhe i pabarabartë. Kjo është një nga përfundimet kryesore të raportit monitorues të Balkan Green Foundation për Planin e Zbatimit të Strategjisë së Energjisë së Kosovës, i cili analizon në detaje progresin institucional, financiar dhe operacional të sektorit deri në fund të vitit 2024. Raporti sinjalizon se, pavarësisht përparimit në dokumente dhe procedura, ndikimi real në sistemin energjetik ende nuk pasqyron ambiciet e shpallura.
Sipas gjetjeve të raportit, një pjesë e konsiderueshme e veprimeve të parapara në plan ose nuk kanë nisur fare zbatimin, ose ndodhen në faza të hershme realizimi. Edhe aty ku progresi paraqitet si i lartë në përqindje, ai lidhet kryesisht me veprime administrative dhe përgatitore, si hartimi i analizave, strategjive dytësore apo kornizave rregullatore, ndërkohë që investimet kapitale dhe ndërhyrjet strukturore me ndikim afatgjatë kanë mbetur prapa. Kjo situatë krijon një mospërputhje të dukshme mes progresit të raportuar dhe përmirësimeve reale në furnizimin, stabilitetin dhe qëndrueshmërinë e sistemit energjetik.
Raporti vë në pah se besueshmëria e sistemit energjetik, një nga shtyllat kryesore të strategjisë, mbetet e brishtë. Edhe pse janë ndërmarrë disa masa për modernizimin e rrjetit dhe rritjen e fleksibilitetit operacional, rehabilitimi i kapaciteteve ekzistuese të prodhimit dhe forcimi i infrastrukturës kritike po ecin me ritme të ngadalta. Kjo reflektohet drejtpërdrejt në cilësinë e furnizimit me energji elektrike dhe në aftësinë e sistemit për t’u përballur me kërkesat në rritje dhe me krizat e mundshme energjetike.
Në aspektin e dekarbonizimit dhe zhvillimit të burimeve të ripërtëritshme, raporti evidenton se Kosova ka shënuar përparim kryesisht në nivel planifikimi, ndërsa zbatimi praktik mbetet i kufizuar. Objektivat për uljen e emetimeve, rritjen e pjesëmarrjes së energjisë së pastër dhe diversifikimin e burimeve ende nuk janë përkthyer në ndryshime të ndjeshme strukturore. Kjo vonesë, sipas raportit, rrezikon të thellojë varësinë nga kapacitetet ekzistuese dhe të ngadalësojë përafrimin me politikat energjetike dhe klimatike evropiane.
Një tjetër gjetje me rëndësi lidhet me dimensionin lokal të tranzicionit energjetik. Raporti thekson se përfshirja e komunave dhe aktorëve lokalë në zbatimin e strategjisë mbetet minimale, pavarësisht rolit kyç që niveli lokal ka në fusha si efiçienca e energjisë, ngrohja, menaxhimi i ndërtesave publike dhe zhvillimi i komuniteteve energjetike. Po ashtu, roli i shoqërisë civile në monitorim dhe në nxitjen e transparencës vlerësohet i kufizuar, duke lënë hapësirë për mungesë llogaridhënieje dhe për pasqyrim jo të plotë të realitetit në terren.
Në përfundim, raporti i Balkan Green Foundation konstaton se sfida kryesore e Kosovës nuk qëndron më në mungesën e strategjive, por në aftësinë për t’i zbatuar ato në mënyrë të balancuar dhe efektive. Pa një zhvendosje të fokusit drejt veprimeve me ndikim real, investimeve kapitale dhe përfshirjes më të gjerë institucionale e lokale, tranzicioni energjetik rrezikon të mbetet më shumë një objektiv në letër sesa një proces transformues për ekonominë dhe qytetarët e vendit. /Kujdestari.info/