Më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë si shteti më i ri në Evropë. Përveç dimensionit politik dhe historik, pavarësia solli edhe sfidën më të madhe, atë për ndërtimin e një ekonomie funksionale, të qëndrueshme dhe konkurruese, shkruan Kujdestari.info.
Sot, 17 vite më vonë, ekonomia e Kosovës paraqet një tablo të përzier. Rritje të vazhdueshme ekonomike dhe buxhet më të madh shtetëror, por edhe varësi të lartë nga importet dhe remitencat. Çfarë tregojnë konkretisht shifrat?
Prodhimi i Brendshëm Bruto (GDP)
2008:
GDP totale: rreth 5 miliardë euro
GDP për frymë: rreth 2,800 – 3,000 euro
2024:
GDP totale: mbi 10–11 miliardë euro
GDP për frymë: mbi 6,000 euro
Pra, ekonomia e Kosovës është pothuajse dyfishuar në madhësi që nga pavarësia. Rritja mesatare vjetore ka qenë rreth 3-4%, me përjashtim të vitit pandemik 2020.
Megjithatë, GDP për frymë mbetet ndër më të ulëtat në rajon.
Buxheti i Shtetit
2008:
Buxheti: rreth 1 miliard euro
2026:
Buxheti i miratuar: mbi 3 miliardë euro
Pra, buxheti i shtetit është trefishuar.
Por rritja e buxhetit lidhet kryesisht me konsum dhe jo domosdoshmërisht me rritje të prodhimit vendor.
Tregtia e Jashtme- Eksportet dhe Importet
2008:
Eksportet: rreth 200–300 milionë euro
Importet: mbi 2 miliardë euro
2024:
Eksportet: mbi 900 milionë – 1 miliard euro
Importet: mbi 5 miliardë euro
Deficiti tregtar mbetet i lartë. Kosova vazhdon të jetë një ekonomi e varur nga importi, me bazë konsumi dhe me prodhim të kufizuar industrial.
Rritja e eksporteve ekziston, por nuk ka arritur të balancojë importet.
Investimet e Huaja Direkte (FDI)
Sipas të dhënave të BQK-së FDI në vitet e para pas pavarësisë: 300–400 milionë euro.
Në vitet e fundit: 700+ milionë euro në disa vite rekorde
Investimet janë përqendruar kryesisht në patundshmëri, sektor financiar, ndërtim. Më pak në industri prodhuese dhe teknologji.
Papunësia
2008-2012
Papunësia mbi 30%
2024:
Papunësia rreth 10–12%
Ka rënie të dukshme statistikore, por pjesëmarrja në tregun e punës mbetet e ulët, emigrimi masiv ka ndikuar në uljen e papunësisë. Papunësia e të rinjve mbetet sfidë serioze
Inflacioni dhe Stabiliteti
Pas krizës globale të çmimeve 2022–2023: Inflacioni është stabilizuar rreth 2%. Sistemi bankar konsiderohet stabil dhe borxhi publik mbetet nën 25% të GDP-së
Kjo e bën Kosovën një nga vendet me borxh relativisht të ulët në rajon.
Remitencat
Remitencat janë një faktor kyç ekonomik. 2008: 858 milion euro.
2025: rreth 1.9 miliardë euro/
Ato përbëjnë mbi 15% të GDP-së dhe ekonomia mbështetet fuqishëm në diasporë.
Pavarësia e Kosovës ka sjellë stabilitet makroekonomik dhe rritje të qëndrueshme. Megjithatë, sfida e madhe mbetet transformimi nga një ekonomi e bazuar në konsum dhe remitenca, në një ekonomi prodhuese dhe eksportuese. /Kujdestari.info/